ریال عمان
OMRفرض کنید صبح یک روز، قیمت دلار در ایران ده درصد بالا برود. همان روز، اگر نرخ ریال عمان را هم چک کنید، احتمالاً تغییر مشابهی می‌بینید. این تصادف نیست؛ نتیجه یک رابطه ارزی بسیار مشخص است. و همین رابطه، ریال عمان را از خیلی ارزهای دیگری که این‌جا معرفی کرده‌ایم متفاوت می‌کند.
اگر همین حالا هم فقط دنبال عدد هستید، قیمت لحظه‌ای ریال عمان را می‌توانید بالای همین صفحه ببینید. اما اگر کنجکاوید بدانید چرا این ارز کوچک خلیج‌فارس، رفتاری این‌قدر منظم و قابل‌پیش‌بینی دارد — و چرا با وجود این نظم، باز هم چیزهایی هست که نباید نادیده گرفت — ادامه بدهید.
ریالی که از دلار «گران‌تر» به دنیا آمد
ریال عمان با نماد OMR شناخته می‌شود و هر ریال به هزار واحد کوچک‌تر به نام «بیسه» تقسیم می‌شود. ارزش اسمی آن هم در میان ارزهای جهان بسیار بالاست؛ هر ریال عمان حدود ۲.۶ دلار آمریکا ارزش دارد.
اما این عدد بزرگ، یک نکته ظریف را پنهان می‌کند: بزرگی این عدد ربطی به بزرگی اقتصاد عمان ندارد. عمان کشوری با جمعیتی نسبتاً کم و اقتصادی به‌مراتب کوچک‌تر از بسیاری از همسایه‌هایش است. ارزش اسمی بالای ریال، نتیجه یک تصمیم سیاست‌گذاری مشخص است، نه اندازه اقتصاد پشت آن — دقیقاً همان نکته‌ای که درباره دینار کویت هم صادق است.
از روپیه هند تا ریال عمان؛ یک قرن جابه‌جایی پول
پیش از آن‌که عمان صاحب پول ملی خودش شود، ارزهای خارجی مختلفی در این سرزمین در گردش بودند و تا سال ۱۹۷۰، روپیه خلیج‌فارس یکی از ارزهای اصلی مورد استفاده بود.
هفتم مه ۱۹۷۰ نقطه عطف ماجراست: پول ملی تازه‌ای به نام «ریال سعیدی» معرفی شد. این نام از خاندان آل‌بوسعید، خاندان حاکم عمان، گرفته شده بود. دو سال بعد، در سال ۱۹۷۲، هم‌زمان با تغییر نام رسمی کشور از «سلطنت مسقط و عمان» به «سلطنت عمان»، ریال عمان جای ریال سعیدی را گرفت؛ نامی که تا امروز باقی مانده است. بانک مرکزی عمان نیز در سال ۱۹۷۴ تأسیس شد.
ریال عمان از دهه ۱۹۷۰ به دلار آمریکا متصل بوده و نرخ برابری آن در سال ۱۹۸۶ آخرین بار تغییر کرد. از آن زمان، هر ریال عمان برابر با ۲.۶۰۰۸ دلار آمریکا باقی مانده است.
چرا ریال عمان به دلار «چسبیده» است؟
این‌جا تفاوت اصلی ریال عمان با ارزی مثل دینار کویت روشن می‌شود. دینار کویت، همان‌طور که در مقاله جداگانه‌اش گفتیم، به سبدی از چند ارز وابسته است. ریال عمان اما مسیر ساده‌تری را انتخاب کرده: نرخ آن در برابر دلار آمریکا به‌صورت ثابت تعیین شده و از سال ۱۹۸۶ تاکنون روی ۲.۶۰۰۸ دلار برای هر ریال عمان باقی مانده است.
معنای عملی این تصمیم چیست؟ ریال عمان در برابر دلار آمریکا نرخ ثابتی دارد؛ اما در برابر یورو، پوند و سایر ارزها، همراه با تغییرات ارزش دلار در بازار جهانی حرکت می‌کند. بنابراین برای کسی که در ایران قیمت ریال عمان را دنبال می‌کند، بخش مهمی از معما همان‌جایی حل می‌شود که معمای قیمت دلار حل می‌شود؛ و بخش باقی‌مانده، به بازار داخلی ارز ایران برمی‌گردد.
چرا عمان چنین انتخابی کرده؟ بانک مرکزی عمان این سیاست را با توجه به ساختار اقتصادی کشور، باز بودن اقتصاد، سطح توسعه بازارهای مالی و اهمیت ثبات نرخ ارز، مناسب‌ترین رژیم ارزی برای کشور می‌داند. نرخ ثابت، نوسان ارزی را برای تجارت و سرمایه‌گذاری کاهش می‌دهد؛ اما در مقابل، دست بانک مرکزی را برای استفاده از نرخ ارز به‌عنوان ابزاری مستقل برای مقابله با شوک‌های اقتصادی محدود می‌کند.
نفت هست، ولی داستان همه‌چیز نیست
مثل بقیه همسایه‌های خلیج‌فارس، عمان هم بخش قابل‌توجهی از درآمدهای ارزی خود را از نفت و گاز به دست می‌آورد. اما چیزی که این روزها بیشتر در گزارش‌های اقتصادی درباره عمان دیده می‌شود، نه رشد وابستگی به نفت، بلکه تلاش برای فاصله گرفتن از آن است.
عمان برنامه بلندمدتی به نام چشم‌انداز عمان ۲۰۴۰ را دنبال می‌کند که هدفش کاهش وابستگی به هیدروکربن و تقویت بخش‌های غیرنفتی مانند لجستیک، گردشگری و صنعت است. بندرهایی مانند دقم و صلاله نیز در همین مسیر اهمیت بیشتری پیدا کرده‌اند.
این تغییر البته به معنای کنار گذاشتن نفت نیست. طبق ارزیابی ژوئن ۲۰۲۶ صندوق بین‌المللی پول، رشد اقتصادی عمان در سال ۲۰۲۶ حدود ۳.۷ درصد پیش‌بینی شده و افزایش تولید نفت یکی از عوامل اصلی این رشد است. هم‌زمان، رشد بخش‌های غیرنفتی تحت تأثیر تنش‌های منطقه‌ای، به‌ویژه در حوزه‌هایی مانند گردشگری و ساخت‌وساز، با فشارهایی روبه‌رو شده است.
وضعیت بدهی دولت هم تغییر قابل‌توجهی داشته است. طبق همین ارزیابی، بدهی دولت مرکزی عمان در پایان سال ۲۰۲۵ به حدود ۳۴.۷ درصد تولید ناخالص داخلی رسیده است؛ رقمی که نشان می‌دهد وضعیت مالی دولت نسبت به سال‌های سخت‌تر گذشته بهبود پیدا کرده است.
تورم عمان؛ عددی که همه رشک می‌خورند... تا همین اواخر
اگر بخواهید یک کلمه برای توصیف تورم عمان در سال‌های اخیر انتخاب کنید، آن کلمه «آرام» است. تورم این کشور برای مدت‌ها در سطح پایینی قرار داشته و میانگین تورم در سال ۲۰۲۵ حدود یک درصد بوده است.
اما این آرامش بی‌نهایت نبوده. طبق گزارش صندوق بین‌المللی پول، تورم عمان در فاصله ژانویه تا مه ۲۰۲۶ به ۲.۸ درصد نسبت به مدت مشابه سال قبل رسید؛ افزایشی که عمدتاً با رشد قیمت مواد غذایی و حمل‌ونقل همراه بوده است. این رقم همچنان پایین به نظر می‌رسد، اما نشان می‌دهد حتی اقتصادی با ثبات پولی عمان نیز نمی‌تواند کاملاً از تحولات منطقه‌ای و افزایش هزینه‌های واردات جدا بماند.
عمان و همان تنگه‌ای که اسمش همیشه در اخبار است
اگر مقاله ما درباره دینار کویت را خوانده باشید، می‌دانید تنگه هرمز چقدر برای اقتصاد کشورهای صادرکننده نفت خلیج‌فارس اهمیت دارد. عمان از این قاعده مستثنا نیست — بخشی از خاک این کشور، شبه‌جزیره مسندم، دقیقاً مشرف به همین تنگه است.
با این حال، وضعیت عمان کمی متفاوت از بعضی همسایه‌هایش است. بخشی از زیرساخت‌های نفت و گاز عمان به دریای عمان و اقیانوس هند دسترسی دارد؛ همین موقعیت جغرافیایی، در مقایسه با کشورهایی که وابستگی بیشتری به عبور از تنگه هرمز دارند، بخشی از ریسک مسیرهای صادراتی را کاهش می‌دهد.
با این حال، عمان نمی‌تواند از اتفاقات هرمز و بحران‌های منطقه‌ای کاملاً جدا بماند. اختلال در مسیرهای کشتیرانی می‌تواند هزینه حمل‌ونقل، بیمه، واردات و فعالیت بخش‌هایی مانند گردشگری را افزایش دهد. صندوق بین‌المللی پول نیز در ارزیابی سال ۲۰۲۶ اعلام کرده که تنش‌های منطقه‌ای بر فعالیت‌های غیرنفتی عمان، به‌خصوص گردشگری و ساخت‌وساز، فشار وارد کرده است.
گردشگری؛ بخشی که آرام‌آرام بزرگ‌تر می‌شود
عمان، برخلاف تصویر رایج از خلیج‌فارس، بیشتر با طبیعتش شناخته می‌شود تا برج‌های بلند: کوه‌های سربه‌فلک‌کشیده، بیابان‌های نمکی، سواحل و شهرهای تاریخی مثل مسقط و صلاله. همین ویژگی‌ها، عمان را به یکی از بخش‌های رو‌به‌رشد اقتصاد گردشگری منطقه تبدیل کرده — بخشی که در برنامه چشم‌انداز ۲۰۴۰ نیز نقش پررنگی دارد.
درآمد گردشگری برای اقتصادی که در حال کم کردن وابستگی به نفت است، اهمیت دوچندانی پیدا می‌کند: هم ارز خارجی وارد می‌کند، هم اشتغال ایجاد می‌کند و هم به تنوع اقتصادی کمک می‌کند.
اما این بخش هم در برابر تحولات منطقه‌ای مصون نیست. IMF در ارزیابی ۲۰۲۶ پیش‌بینی کرده رشد بخش غیرنفتی عمان تحت تأثیر درگیری منطقه‌ای، از جمله در گردشگری و ساخت‌وساز، موقتاً کند شود. در مقابل، با کاهش تنش‌ها و بازگشت شرایط باثبات‌تر، ظرفیت رشد این بخش‌ها همچنان قابل‌توجه است.
سکه‌ها و اسکناس‌هایی که با تغییر زمان تغییر کرده‌اند
هر ریال عمان به هزار «بیسه» تقسیم می‌شود و سکه‌های ۵، ۱۰، ۲۵ و ۵۰ بیسه در حال حاضر در گردش هستند. بانک مرکزی عمان همچنین اسکناس‌های ۵۰، ۲۰، ۱۰، ۵ و یک ریال، نیم‌ریال و ۱۰۰ بیسه را در فهرست اسکناس‌های در گردش قرار داده است.
سال ۲۰۲۰ برای پول عمان یک نقطه عطف دیگر هم بود. با درگذشت سلطان قابوس بن سعید و روی کار آمدن سلطان هیثم بن طارق، دوره تازه‌ای در تاریخ سیاسی عمان آغاز شد. همان سال، سری ششم اسکناس‌های عمان نیز منتشر شد و طراحی و ویژگی‌های امنیتی جدیدی وارد نظام پولی کشور شد.
البته تغییرات پولی به همین‌جا ختم نشد. بانک مرکزی عمان در سال ۲۰۲۴ اعلام کرد برخی اسکناس‌های منتشرشده پیش از سری ششم، پس از پایان مهلت تعیین‌شده دیگر پول قانونی محسوب نخواهند شد. این روند نشان می‌دهد حتی در کشوری با نظام ارزی بسیار باثبات، شکل و ترکیب پول در گردش همچنان با گذشت زمان تغییر می‌کند.
پس چرا باید نرخ لحظه‌ای را دنبال کرد، وقتی همه‌چیز «ثابت» است؟
ممکن است این سؤال منطقی به ذهن برسد: اگر ریال عمان به دلار متصل است و این رابطه سال‌هاست ثابت مانده، چه نیازی به دنبال کردن نرخ لحظه‌ای آن هست؟
پاسخ در همان بخش دوم معادله است که پیش‌تر اشاره کردیم: ثبات ریال عمان فقط نیمی از داستان قیمت آن در بازار ایران را توضیح می‌دهد. نیمه دیگر، رفتار خود دلار و بازار ارز داخلی ایران است — و این نیمه، هیچ‌وقت واقعاً ثابت نبوده.
وقتی نرخ دلار در ایران بالا یا پایین می‌رود، قیمت ریال عمان هم معمولاً در همان جهت حرکت می‌کند؛ حتی اگر خود ریال در برابر دلار آمریکا هیچ تغییری نکرده باشد.
به همین دلیل، قیمت لحظه‌ای ریال عمان در تتر ویو را می‌توانید در کنار سایر ارزها دنبال کنید — چه برای سفر و تجارت، چه فقط برای این‌که ببینید در میان این‌همه نوسان منطقه‌ای، این یکی از معدود ارزهایی است که رفتارش، دست‌کم در برابر دلار آمریکا، غافلگیری چندانی ندارد.